SET4NPL द्वारा स्ल्याब ३ खुला: थप ६०० विद्युतीय माइक्रो तथा मिनीबसलाई अनुदान विस्तार
SET4NPL को दोस्रो अनुदान स्ल्याब बन्द : सडकमा आए ४०० सवारी साधन
मिटिगेशन एक्सन फेसिलिटीको आर्थिक सहयोगमा सञ्चालित सस्टेनेबल इलेक्ट्रिक ट्रान्सपोर्ट फर नेपाल (SET4NPL) अन्तर्गतको दोस्रो अनुदान स्ल्याब देशभर ४०० वटा विद्युतीय माइक्रो तथा मिनीबसहरू (ई.एम.बी.) सञ्चालनमा आएसँगै औपचारिक रूपमा बन्द भएको छ। यी विद्युतीय बसहरू हाल दक्षिणको वीरगञ्जदेखि पश्चिमको पोखरासम्मका रुटहरूमा गुडिरहेका छन् भने काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्रका सहरी सडकहरूमा समेत सेवा दिइरहेका छन्। अब स्ल्याब ३ खुला भएको छ, जसअन्तर्गत थप ६०० वटा सवारी साधनका लागि अनुदान उपलब्ध गराइनेछ।
SET4NPL को अनुदान संरचना पाँचवटा स्ल्याबमा विभाजित छ र यसले कुल ३,५०० विद्युतीय माइक्रो तथा मिनीबसहरूलाई सहयोग पुर्याउनेछ। प्रत्येक स्ल्याबले अघिल्लो स्ल्याबको तुलनामा कम अनुदान प्रदान गर्दै क्रमशः सहयोग घटाउँदै लैजाने नीति लिएको छ। बजारको तत्कालीन अवस्थालाई आधार रेखा मान्नका लागि स्ल्याब १ कुनै पनि अनुदान बिना सञ्चालन गरिएको थियो। स्ल्याब २ बाट अनुदान वितरण सुरु भएको हो, जसपछि हालै स्ल्याब ३ खुला गरिएको छ। त्यसपछिका प्रत्येक स्ल्याबमा अनुदानको रकम अघिल्लोभन्दा घट्दै जानेछ, जसले सहयोगलाई चरणबद्ध रूपमा कम गर्दै लैजानेछ।
यो संरचनाले परिपक्व बन्दै गएको बजारप्रतिको सुझबुझपूर्ण दृष्टिकोणलाई झल्काउँछ। सार्वजनिक यातायात व्यवसायीहरूका लागि विद्युतीय बसहरू वित्तीय रूपमा जति सक्षम विकल्प बन्दै जान्छन्, अनुदानको आवश्यकता पनि त्यति नै घट्दै जान्छ। सहयोगलाई एकैपटक हटाउनुको साटो क्रमशः कम गर्दै लगेर, यो परियोजनाले अनुदानमाथिको निर्भरता रोक्छ र अनुदान अवधि सकिएपछि पनि विद्युतीय सार्वजनिक यातायाततर्फको रूपान्तरणलाई दिगो बनाइराख्छ। यसको वृहत् उद्देश्य भनेको विद्युतीय सवारी साधनको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्नु, सार्वजनिक यातायातका सवारी साधनको स्वामित्व लिन थप व्यक्तिहरूलाई आकर्षित गर्नु र हरित ऊर्जाबाट चल्ने सवारी साधनको समूह निर्माण गर्नु हो।
अनुदान प्रक्रिया कसरी सञ्चालन भयो (अनुदानको कार्यविधि)
SET4NPL को अनुदानले विद्युतीय माइक्रो तथा मिनीबसहरू खरिद गर्ने सार्वजनिक यातायात व्यवसायीहरूलाई प्रत्यक्ष वित्तीय सहयोग प्रदान गर्दछ, जहाँ उनीहरूले सवारी साधनको वित्तीय व्यवस्थापन उपलब्ध गराउने हाम्रा ७ साझेदार बैंकहरू र १ साझेदार हायर पर्चेज कम्पनीमध्येबाट छनोट गर्न सक्नेछन्। यस परियोजनाका ११ सवारी साधन विक्रेता साझेदारहरू छन्, जससँग विभिन्न ब्रान्ड र मोडलका ई.एम.बी. को समूह उपलब्ध छ; यसले व्यवसायीहरूलाई उपयुक्त मोडल र मूल्य दायराको वास्तविक छनोटको अवसर दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। अनुदान र व्यवस्थित बैंक कर्जाको यस संयोजन बिना, अधिकांश सक्रिय व्यवसायीहरूका लागि ई.एम.बी. को स्वामित्व लिनु पहुँचभन्दा बाहिर नै रहने थियो।
आफ्नै सवारी साधन किन्नका लागि पर्याप्त रकम बचत गर्नुअघि वर्षौंसम्म अरूको गाडी चलाएका बुद्धिमान श्रेष्ठले SET4NPL मार्फतको अनुदान प्रक्रियालाई "सुलभ र सहज" भएको बताएका छन्। उनी अहिले काठमाडौँ-पोखरा रुटमा गाडी चलाउँछन्, जहाँ एक पटकको आवतजावतमा चार्जिङका लागि करिब २,००० रुपैयाँ खर्च हुन्छ; जबकि सोही दूरीको डिजेल गाडीको यात्रामा ७,००० देखि ८,००० रुपैयाँसम्म खर्च हुने गर्दथ्यो।
अर्का अनुदान प्राप्तकर्ता प्रकाश साहका अनुसार ई.एम.बी. मा रूपान्तरण भएपछि उनको आम्दानी बढाउन मद्दत पुगेको छ। यस परिवर्तनलाई समग्र देशकै लागि फाइदाजनक मान्दै उनले भने, "आयातित डिजेल प्रयोग गर्नुको साटो आफ्नै [जलविद्युतबाट] उत्पादित बिजुली प्रयोग गरेर देशको अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याइरहेकाले ई.एम.बी.हरू नेपालका लागि धेरै राम्रा छन्।"
समग्रमा, यी अनुभवहरूले ई.एम.बी.हरूले कसरी सञ्चालन खर्च घटाउन, जीविकोपार्जनमा टेवा पुर्याउन र नेपालको आफ्नै ऊर्जा स्रोतको अझ राम्रो सदुपयोग गर्न मद्दत गर्न सक्छन् भन्ने कुरा स्पष्ट पार्दछन्।
सुदृढ भविष्यको आधार
यस स्ल्याब मोडलले एउटा यस्तो आधार तयार र स्थापित गरेको छ, जहाँ सुरुमा शङ्काका साथ ई.एम.बी. बजारमा प्रवेश गरेका व्यवसायीहरू यसैमा टिकेका छन्, आफ्नो सवारी साधनको सङ्ख्या विस्तार गरेका छन्, र कतिपय अवस्थामा अरूलाई समेत यस क्षेत्रमा भित्र्याएका छन्। वीरगञ्जमा अनुदान प्राप्त अर्का ई.एम.बी. धनी मनोज कुमार गुप्ता चार महिनाको सञ्चालनपछि नै दोस्रो सवारी साधन थप्ने योजना बनाइरहेका छन्।
SET4NPL को समग्र योजना देशभर कुल ३,५०० ई.एम.बी.हरू सञ्चालनमा ल्याउने हो, जसअन्तर्गत माइक्रो तथा मिनीबसहरूका लागि स्ल्याब ३ को अनुदान हाल खुला भइसकेको छ!
